Stoomloc 5 | Sandra

Deze locomotief die is gebouwd door Orenstein & Koppel, is in alle opzichten onze kleinste bedrijfsvaardige stoomlocomotief. Ze is slechts 20 pk sterk en dientengevolge zeer compact gebouwd. Ze werd in 1922 nieuw geleverd aan Du Croo & Brauns in Amsterdam, waar ze vervoerbare ketel 80 was. Een vergunning voor het gebruik werd niet aangevraagd bij Stoomwezen. De nieuwe aanwinst stond stil tot 1926. Toen werd ze verkocht aan aannemer Schaap & Plas in Slochteren, die in heel Nederland civiele werken uitvoerde. In 1929 werd ze verkocht aan aannemer A. Groot & Zn in het Noord-Hollandse De Woude. De loc deed daar dienst onder nummer 1 en droeg de naam Willy. Ze zag veel van Noord-Holland en werkte onder andere aan de Rijksweg tussen Aalsmeer en Schiphol.
Groot had nog tweede 20 pk stoomloc, waarvan geen details bekend zijn. Beide locs werden in de oorlog gevorderd door de Duitsers voor werk in Overijssel. In 1945 kwamen ze verwaarloosd terug en werden naar O&K in Amsterdam overgebracht voor herstel. Dat pakte duurder uit dan verwacht en het zusje van loc 1 werd als onderdeel van de betaling afgestaan aan Du Croo & Brauns, die de revisie uitvoerde.
Wanneer de actieve loopbaan van onze loc eindigde, weten we niet precies. Medio jaren ’60 werd ze opgesteld als monument op een pleintje bij het NS station Purmerend Overwhere. Na enkele jaren subtiel aandringen wisten we de heer Groot te overtuigen de loc aan ons in bruikleen te geven. In 1981 kwam ze naar Katwijk. In 1984 kon de bedrijfsvaardige restauratie goeddeels worden afgesloten en in 1985 werd de loc weer in bedrijf gesteld. Ze kreeg toen de naam van zijn kleindochter Sandra. In 2007 is de loc voorzien van een nieuwe ketel.
Het aannemersbedrijf bestaat inmiddels niet meer. Dat was voor de familie Groot aanleiding om de stoomloc in 2015 voor 1 euro aan ons te verkopen. In Nederland, en mogelijk zelfs ter wereld, is dit de enige nog rijvaardige locomotief van dit type. De locomotief heeft om die reden dan ook de A-status in het Nationaal Register voor Mobiel Erfgoed. Kortom, een echt museumstuk!

Orenstein & Koppel (O&K) was een grote Duitse fabrikant van spoorwegvoertuigen en zware machines voor het grondverzet (excavateurs, kranen, bulldozers, vrachtwagens e.d.). Orenstein & Koppel heeft veel locomotieven voor industrieel smalspoor gebouwd. Men verkocht deze zeer praktische en eenvoudig te bedienen locomotieven over de hele wereld. Nederland was een grote afnemer. In totaal heeft O&K 409 smalspoor-stoomlocomotieven voor industriële doeleinden geleverd aan Nederlandse bedrijven, ongeveer de helft van het totale aantal industrielocomotieven. Daarvan hadden er 77 een vermogen van 20 pk. Op oude foto’s van bijvoorbeeld de Zuiderzeewerken zie je ze dan ook vaak in beeld.

Technische gegevens
Fabrikant: Orenstein & Koppel, Berlin-Drewitz (D)
Fabrieksnummer: 10145
Bouwjaar: 1922
Type: 20PS Neue Normaliën
Vermogen: 20 pk
Spoorwijdte: 700 mm
Lengte over buffers: 4580 mm
Grootste breedte: 1650 mm
Maximale hoogte: 2600 mm
Gewicht dienstvaardig: 5400 kg
Maximum snelheid: 15 km/h
Huidige staat: rijvaardig
Nationaal Register voor Mobiel Erfgoed: A-status